Jesień to dla jeży bardzo ważny okres. Zanim nadejdą chłodne miesiące, muszą zgromadzić odpowiednie zapasy energii i znaleźć bezpieczne miejsce do zimowania. W tym czasie coraz częściej możemy spotkać je w ogrodach, parkach, na działkach czy w pobliżu zabudowań. Nie każdy jeż potrzebuje jednak naszej pomocy. Czasami najlepsze, co możemy zrobić, to po prostu stworzyć mu bezpieczne warunki i pozwolić działać zgodnie z naturą.
Jesienne porządki w ogrodzie często oznaczają grabienie wszystkich liści, usuwanie gałęzi i dokładne oczyszczanie trawnika. Dla jeży takie „porządki” mogą jednak oznaczać utratę potencjalnego miejsca do odpoczynku lub zimowania. Jeżeli mamy taką możliwość, warto zostawić w spokojnym kącie ogrodu niewielką stertę liści, gałęzi i suchej trawy. Może stać się ona naturalnym schronieniem dla jeża. Najlepiej wybrać miejsce osłonięte od wiatru, niezbyt wilgotne i oddalone od miejsc intensywnie użytkowanych przez ludzi lub zwierzęta domowe. Przed przenoszeniem dużej sterty liści zawsze warto sprawdzić, czy nie znajduje się w niej jeż. Szczególną ostrożność należy zachować także podczas używania kosiarek, podkaszarek czy innych urządzeń ogrodowych.
Jeżeli w ogrodzie regularnie pojawiają się jeże, można przygotować dla nich dodatkowe schronienie. Specjalny domek dla jeża powinien znajdować się w cichym miejscu, najlepiej pod krzewami lub przy żywopłocie. W jego pobliżu można pozostawić trochę suchych liści i trawy. Jeż sam zdecyduje, czy dane miejsce mu odpowiada i w jaki sposób przygotuje sobie legowisko. Nie należy jednak zaglądać do zajętego schronienia ani regularnie go otwierać. Jeżeli zwierzę zdecyduje się w nim zimować, najważniejszy jest spokój.
Jesienią jeże intensywnie poszukują pożywienia, dlatego w niektórych sytuacjach można pozostawić im dodatkowy pokarm. Szczególnie pomocne może być to w miejscach, w których naturalnego pożywienia jest niewiele. Można podawać dobrej jakości mokrą karmę dla kotów, najlepiej mięsną, bez dużej ilości dodatków. Obok powinna zawsze znajdować się miseczka ze świeżą wodą. Nie należy podawać jeżom mleka. Wbrew popularnemu przekonaniu nie jest ono dla nich odpowiednim pokarmem i może powodować problemy trawienne. Nie powinno się również dokarmiać ich pieczywem, słodyczami ani resztkami z ludzkiego stołu. Miski z jedzeniem warto regularnie myć, aby ograniczyć ryzyko rozwoju bakterii i przenoszenia chorób pomiędzy zwierzętami.
Jeże są przede wszystkim zwierzętami aktywnymi po zmroku, dlatego widok jeża w ciągu dnia może zwracać uwagę. Nie zawsze oznacza jednak, że zwierzę jest chore. Jesienią jeże mogą intensywnie szukać pożywienia przed zimą. Sam fakt pojawienia się jeża za dnia nie musi więc oznaczać konieczności interwencji. Znacznie ważniejsze jest zachowanie zwierzęcia. Jeżeli jeż porusza się sprawnie, reaguje na otoczenie i wygląda na aktywnego, można go spokojnie obserwować z dystansu.
Interwencja może być potrzebna, gdy zwierzę jest wyraźnie osłabione, leży bez ruchu przez dłuższy czas, ma widoczne obrażenia, problemy z poruszaniem się lub znajduje się w miejscu bezpośrednio zagrażającym jego bezpieczeństwu. Pomocy może wymagać również bardzo mały jeż spotkany późną jesienią, szczególnie podczas niskich temperatur. W takiej sytuacji najlepiej skontaktować się z ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt, weterynarzem mającym doświadczenie z dzikimi zwierzętami lub lokalną organizacją zajmującą się ich ochroną.Nie warto samodzielnie podejmować długotrwałej opieki nad dzikim zwierzęciem bez konsultacji ze specjalistą. Niewłaściwe karmienie czy przetrzymywanie jeża w złych warunkach może przynieść więcej szkody niż pożytku.
Jesień to czas intensywnych prac porządkowych, które mogą być dla jeży szczególnie niebezpieczne. Przed koszeniem wysokiej trawy, przesuwaniem sterty gałęzi czy usuwaniem liści warto dokładnie sprawdzić teren. Niebezpieczeństwo mogą stanowić również głębokie oczka wodne, niezabezpieczone studzienki, siatki ogrodowe czy różnego rodzaju otwory, z których zwierzę nie potrafi się wydostać. Jeżeli mamy oczko wodne, warto zadbać o łagodne zejście lub umieścić w nim element umożliwiający zwierzęciu wydostanie się na brzeg.
Najlepsza pomoc dla jeży nie polega wyłącznie na dokarmianiu. Znacznie ważniejsze jest stworzenie miejsca, w którym mogą naturalnie funkcjonować. Fragment niekoszonej trawy, żywopłot, sterta gałęzi, dostęp do wody czy pozostawione jesienią liście mogą mieć ogromne znaczenie. Warto także ograniczać stosowanie środków chemicznych w ogrodzie, ponieważ jeże żywią się między innymi bezkręgowcami występującymi w glebie i ściółce. Jeżeli posesja jest szczelnie ogrodzona, można również pozostawić niewielkie przejście umożliwiające jeżom przemieszczanie się pomiędzy ogrodami.
Spotkanie jeża często wywołuje naturalną chęć pomocy. Warto jednak pamiętać, że zdrowy, aktywny jeż jest dzikim zwierzęciem i zazwyczaj doskonale radzi sobie sam. Jesienią możemy pomóc mu przede wszystkim poprzez pozostawienie naturalnych schronień, zapewnienie dostępu do wody, ostrożność podczas prac ogrodowych i reagowanie wtedy, gdy rzeczywiście pojawiają się oznaki problemu. Niewielkie zmiany w naszym otoczeniu mogą sprawić, że ogród stanie się dla jeży bezpiecznym miejscem do odpoczynku, zdobywania pożywienia i przygotowania się do zimy.
